Mobbing w pracy — Czym jest i jakie niesie za sobą skutki?

Wpis ten zacznę od samego zagadnienia tego czym jest mobbing w pracy. Prostymi słowami mobbing dotyczy wszelkiego nękania psychicznego w miejscu pracy oraz dyskryminacji. Mobberem (czyli osobą kierującą zachowania mobbingowe w kierunku ofiary) może być każdy: przełożony, koleżanka z pokoju, ale także i podwładny, a jego celem będzie niszczenie opinii ofiary i wszelka forma szkodzenia jej. Zachowania te mogą się przejawiać w różnej formie, poprzez niekonstruktywną krytykę, krzyki, poniżanie, podważanie kompetencji, przydzielanie zadań ponad kompetencje osoby, przerywanie wypowiedzi itd.

Mobbing w pracy — Kryteria H. Leymana

W kwestii ocenienia czy mamy do czynienia z mobbingiem najbardziej miarodajne będą opracowane kryteria przez Heinza Leymana. Należy uwzględnić:

• Czas trwania działań mobbingowych (ok. 6 miesięcy lub mniej wg innych twórców  jeśli działania są wyjątkowo natarczywe)
• Powtarzalność działań mobbingowych
• Istnienie negatywnych intencji mobbera.

Dodatkowo istnieje coś takiego jak kwestia uporczywości tych działań. Odnosić się to będzie do złej woli mobbera w podejmowaniu działań mobbingowych, co będzie przejawiać się w nasileniu i wytrwałości mobbera w dążeniu do zaszkodzenia, ubliżenia, ośmieszenia, upodlenia, a w skrajnych wypadkach do definitywnego zniszczenia i wyeliminowania ofiary w kontekście społecznym i organizacyjnym.

Niestety często w przypadku tego zjawiska mamy do czynienia z brakiem równowagi sił, wysokie stanowisko jest często wykorzystywane, ale może to także dotyczyć: różnicy wieku, długości stażu pracy lub poparciem wpływowych osób w firmie. Pokrewnym zjawiskiem będzie dyskryminacja w miejscu pracy na tle płci (tak samo w przypadku kobiet jak i mężczyzn), wyglądu, wyznania czy jakichkolwiek innych cech charakterystycznych dla danej osoby.

Mobbing w pracy — Kategorie zachowań mobbingowych (H. Leymann):

1. Oddziaływania zaburzające możliwości komunikowania się: ograniczenie przez przełożonego możliwości wypowiadania się; stałe przerywanie wypowiedzi; ograniczenie przez kolegów możliwości wypowiadania się; reagowanie na uwagi krzykiem lub głośnym wymyślaniem i pomstowaniem; ciągłe krytykowanie wykonywanej pracy; ciągłe krytykowanie życia prywatnego; napastowanie przez telefon; ustne groźby i pogróżki; groźby na piśmie; ograniczenie kontaktu przez poniżające, upokarzające gesty i spojrzenia; różnego rodzaju aluzje, bez jasnego wyrażania się wprost.

2. Oddziaływania zaburzające stosunki społeczne: unikanie przez przełożonego rozmów z ofiarą; niedawanie możliwości odezwania się; w pomieszczeniu, gdzie ofiara pracuje, przesadzanie na miejsce z dala od kolegów; zabronienie kolegom rozmów z ofiarą; traktowanie jak „powietrze”.

3. Działania mające na celu zaburzyć społeczny odbiór osoby: mówienie źle za plecami danej osoby; rozsiewanie plotek; podejmowanie prób ośmieszenia; sugerowanie choroby psychicznej; kierowanie na badanie psychiatryczne; wyśmiewanie niepełnosprawności czy kalectwa; parodiowanie sposobu chodzenia, mówienia lub gestów w celu ośmieszenia osoby; nacieranie na polityczne albo religijne przekonania; żarty i prześmiewanie życia prywatnego; wyśmiewanie narodowości; zmuszanie do wykonywania prac naruszających godność osobistą; fałszywe ocenianie zaangażowania w pracy; kwestionowanie podejmowanych decyzji; wołanie na ofiarę używając sprośnych przezwisk lub innych, mających ją poniżyć wyrażeń; zaloty lub słowne propozycje seksualne.

4. Działania mające wpływ na jakość sytuacji życiowej i zawodowej: niedawanie ofierze żadnych zadań do wykonania; odbieranie prac, zadanych wcześniej do wykonania; zlecanie wykonania prac bezsensownych; dawanie zadań poniżej jego umiejętności; zarzucanie wciąż nowymi pracami do wykonania; polecenia wykonania obraźliwych dla ofiary zadań; dawanie zadań przerastających możliwości i kompetencje ofiary w celu jego zdyskredytowania.

5. Działania mające szkodliwy wpływ na zdrowie ofiary: zmuszanie do wykonywania prac szkodliwych dla zdrowia; grożenie przemocą fizyczną; stosowanie niewielkiej przemocy fizycznej; znęcanie się fizyczne; przyczynianie się do ponoszenia kosztów w celu zaszkodzenia poszkodowanemu; wyrządzanie szkód psychicznych w miejscu zamieszkania lub miejscu pracy ofiary; działania o podłożu seksualnym.

Jak widać powyżej, nie trzeba być prześladowanym po pracy, lub doświadczać przemocy fizycznej, aby już zaistniało zjawisko mobbingu. Z wielkim żalem stwierdzam, że nikt nie bierze pod uwagę, że skutkiem takiego zachowania mobbera, będzie kryzys emocjonalny ofiary, który może dotkliwie odbić się na zdrowiu psychicznym i fizycznym.

Mobbing w pracy — Skutki psychiczne:

• Spadek koncentracji
• Stany lękowe i depresyjne
• Załamania nerwowe
• PTSD – Zespół stresu pourazowego
• Wypalenie zawodowe

Dolegliwości fizyczne

• Bóle głowy, karku i pleców
• Zakłócenia snu, pracy serca
• Choroby wrzodowe żołądka
• Choroby jelit
• Problemu z serem, a nawet zawał mięśnia sercowego

Ogólnopolskie stowarzyszenie antymobbingowe

W radzeniu sobie z działaniami mobbingowymi pomaga Ogólnopolskie Stowarzyszenie Antymobbingowe (OSA) z punktami konsultacyjnymi w:

• Gdańsku
• Lublinie
• Jeleniej Górze
• Łęczycy
• Lubaniu
• Poznaniu

Więcej informacji oraz szczegółowe adresy możesz znaleźć na: http://www.osastowarzyszenie.pl/start.html

Moje osobiste doświadczenie

Miałam nieprzyjemność doświadczenia mobbingu w pracy, co było u mnie związane z sytuacją prywatną. Osobiście miałam do czynienia z: traktowaniem jak powietrze, niejasnymi komentarzami i aluzjami, krzykami, wyzywaniem (np. „Miałam Cię za inteligentną osobę”), przydzielaniem obowiązków ponad moje kompetencje, wyolbrzymianie moich błędów, kiedy innych błędy nie były zauważane czy komentowanie, plotkowanie, obmawianie, zamilknięcie kiedy wchodziłam do pomieszczenia, nieodpowiadanie na „dzień dobry” itd.

Mobbing w pracy oraz sprawy osobiste się ze sobą łączą. Dlatego wspólnie wywołały u mnie:

• Depresję
• Stany lękowe
• Skrajne zaburzenia snu
• Ataki Paniki (które pojawiają się do tej pory w przypadku kontaktu ze środowiskiem tego miejsca pracy)
• Zespół Stresu Pourazowego
• Wypalenie zawodowe
• Zaburzenia pamięci i koncentracji
• Drętwienie kończyn
• Myśli samobójcze
• Insulinooporność
• Pogorszenie funkcjonowania tarczycy pomimo wysokiej dawki przyjmowanych leków

Po 6 miesiącach zwolnienia lekarskiego, przyjmowania silnych leków przeciwdepresyjnych oraz nasennych, powoli dochodzę do siebie.  Zostałam pozostawiona z bólem i poczuciem niesprawiedliwości, ale z perspektywy czasu mam parę wniosków odnośnie tej przykrej sytuacji.

Na tamten dzień, stan wiedzy, stan umysłu — nie wiedziałam, jak zachować się inaczej niż się zachowałam. (Tj., poddałam się temu i dałam się zastraszyć i poniżyć). ALE – to jest okej. Nie potrafiłam inaczej zareagować, dopiero po ok. 4 miesiącach zebrałam się na odwagę i zdecydowałam się udać do psychiatry. Lekarz, widząc, w jakim jestem stanie, natychmiast skierował mnie na zwolnienie lekarskie z informacją, że mam się przygotować na to, że zwolnienie będzie długoterminowe jeśli chce wrócić do zdrowia.

Dość zgrywania bohatera. Dosyć mówienia, że „dam radę, nie jest tak źle, beze mnie cały świat się zawali” – kiedy ewidentnie każdy dzień jest męką i ewidentnie jestem w coraz większym kryzysie. Moje zdrowie psychiczne i fizyczne jest już teraz na pierwszym miejscu.

Jestem sobie wdzięczna za to, że udałam się do stowarzyszenia antymobbingowego, że zatroszczyłam się o siebie, że pozwoliłam sobie przeżyć ten ból i cierpienie. Nie zamiotłam tego pod dywan, tylko skonfrontowałam się z tym kryzysem.

Wiem, że to nie jest łatwe, wyjść poza schemat i zatroszczyć się o siebie. Ale obiecuję, że to się opłaca. Bądźcie silne/silni i zatroszczcie się o siebie.

Bibliografia:

1. W.Sojka, K. Walczuk „Mobbing – socjologiczno-prawny zarys zagadnienia” Rocznik Administracji Publicznej 2015 ISBN 978-83-7271-924-9, ss. 145–161
2. Biuletyn informacyjny Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Antymobbingowego 2023